Σε ποιον προσπαθώ να αποδείξω την ύπαρξή μου; Ένα ταξίδι στον τρόπο που διαλέγουμε συντρόφους.
Με βάση ποιο κριτήριο διαλέγουμε συντρόφους; Τι είναι αυτό που ενδεχομένως, “βλέπουμε” στους άλλους και πιστεύουμε πως αξίζει να κάνουμε μια προσπάθεια προσέγγισης;
Στην Ψυχολογία έχουν αναπτυχθεί διάφορες θεωρίες που αναφέρονται στον τρόπο με τον οποίο σχετιζόμαστε. Μία από τις πιο γνωστές είναι η Θεωρία Δεσμού του Bowlby.
Η θεωρία δεσμού εξηγεί πώς οι πρώιμες σχέσεις μας με τους φροντιστές μας διαμορφώνουν την ανάπτυξή μας και τις μελλοντικές μας σχέσεις. Ο Bowlby πίστευε ότι έχουμε μια έμφυτη ανάγκη να δημιουργήσουμε στενούς συναισθηματικούς δεσμούς για την επιβίωσή μας.
Σύμφωνα με τη θεωρία, η ποιότητα αυτών των πρώιμων δεσμών οδηγεί στην ανάπτυξη εσωτερικών λειτουργικών μοντέλων. Αυτά είναι σαν “πρότυπα” για το πώς περιμένουμε να λειτουργούν οι σχέσεις και πώς αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας μέσα σε αυτές.
Μέσω των επαναλαμβανόμενων αλληλεπιδράσεων με τους φροντιστές, τα παιδιά αναπτύσσουν εσωτερικά νοητικά μοντέλα για τον εαυτό τους, τους άλλους και τις σχέσεις. Αυτά τα μοντέλα επηρεάζουν τις προσδοκίες, τις αντιλήψεις και τις συμπεριφορές τους στις μελλοντικές σχέσεις. Για παράδειγμα, ένα παιδί που έχει έναν σταθερά ανταποκρινόμενο φροντιστή είναι πιθανό να αναπτύξει ένα εσωτερικό μοντέλο του εαυτού του ως άξιου αγάπης, και των άλλων ως αξιόπιστων. Εκφράζουν τα συναισθήματά τους ανοιχτά και δεν φοβούνται την οικειότητα. Διαλέγουν συντρόφους που τους προσφέρουν σταθερότητα, επικοινωνία και ασφάλεια.
Τι συμβαίνει όμως όταν δεν υπάρχει ένας ασφαλής δεσμός σύνδεσης;
Σε αυτές τις περιπτώσεις τα άτομα έχουν αυξημένες πιθανότητες να επιλέξουν συντρόφους που θα επιβεβαιώσουν ένα διαφορετικό μοτίβο : αυτό του αγχώδη ή του αποφευκτικού δεσμού ακόμα και σε κάποιες περιπτώσεις του αποδιοργανωμένου.
Τα άτομα που ανήκουν στην πρώτη κατηγορία, τείνουν να επιλέγουν συντρόφους με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που συχνά ενισχύουν τα δυσλειτουργικά μοτίβα σύνδεσης.Οι πιθανοί σύντροφοι είναι συναισθηματικά μη διαθέισμοι ή αποστασιοποιημένοι, κάτι που επιβεβαιώνει την πεποίθησή τους πως δεν είναι αρκετοί ή θα εγκαταλειφθούν. Είναι άτομα που παρουσιάζουν συνήθως έντονη προσκόλληση στο σύντροφο και αναζητούν συνεχή επιβεβαίωση. Έλκονται από την πρόκληση και το κυνηγητό της αγάπης.
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου ένα άτομο που δεν έχει αναπτύξει ασφαλή δεσμό προσκόλλησης αλλά αποφευκτικό, να επιλέγει συντρόφους που είναι πολύ περισσότερο ανοιχτοί ή εκφραστικοί συναισθηματικά ακόμα και πολύ διεκδικητικοί, πράγμα που που ενισχύει την ανάγκη τους να απομακρυνθούν. Αποφεύγουν την οικειότητα και διατηρούν απόσταση όταν τα πράγματα γίνονται πιο “σοβαρά”. Μπορεί να επιλέγουν ασυνείδητα συντρόφους με αγχώδη δεσμό, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο καταδίωξης και απόσυρσης.
Στην τέταρτη και τελευταία κατηγορία δεσμού, ανήκουν τα άτομα με αποδιοργανωμένο τύπο προσκόλλησης προς τους φροντιστές τους και συχνά μπλέκονται σε χαοτικές ή ακόμα και τοξικές σχέσεις, καθώς έχουν ταυτόχρονα την επιθυμία και τον φόβο της οικειότητας. Επιλέγουν συντρόφους που ενισχύουν το δίλημμα “σε θέλω – σε φοβάμαι” καθώς εμπλέκονται σε σχέσεις με στοιχεία εξάρτησης, παρατεταμένης έντασης ή κακοποίησης.
Αλλάζει το μοτίβο;
Ναι, το μοτίβο που έχουμε εσωτερικεύσει μπορεί να αλλάξει. και αυτό αποτελεί ένα από τα πιο ελπιδοφόρα ευρήματα της σχεσιακής ψυχολογίας. Αν και ο τύπος δεσμού ξεκινάει να διαμορφώνεται ήδη από τη γέννηση, δεν αποτελεί καταδίκη. Οι άνθρωποι μπορούν να “μετακινηθούν” προς έναν πιο ασφαλή τρόπο σύνδεσης, μέσα από εμπειρίες, θεραπεία και συνειδητή προσπάθεια. Σε ποιον προσπαθώ να αποδείξω την ύπαρξή μου; Ένα ταξίδι στον τρόπο που διαλέγουμε συντρόφους.
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
