Ερωτεύεσαι το λάθος άτομο; Τι λέει η Ψυχολογία;
Από την Ψυχολόγο της ομάδας του Arcadiaspot
Έχεις αναρωτηθεί ποτέ γιατί βρίσκεσαι ξανά και ξανά σε σχέσεις που σου κάνουν κακό; Μήπως νιώθεις πως ελκύεσαι από ανθρώπους που σε πληγώνουν ή δεν σου δίνουν αυτό που χρειάζεσαι; Δεν είσαι ο μόνος και υπάρχει και εξήγηση για αυτή την επιλογή.
Το μοτίβο των “λάθος” σχέσεων
Πολλοί άνθρωποι επαναλαμβάνουν, χωρίς να το καταλαβαίνουν, ένα συγκεκριμένο μοτίβο στις ερωτικές τους σχέσεις. Ελκύονται από άτομα που είναι :
- Συναισθηματικά μη διαθέσιμα
- Χειριστικά
- απόμακρα ή ψυχρά
- ή δε τους δίνουν καμία σταθερότητα ή ασφάλεια
Πολλές φορές δεν ερωτευόμαστε αυτό που μας κάνει καλό. Ερωτευόμαστε αυτό που μας είναι οικείο ακόμα κι αν αυτό είναι η αδιαφορία, η κριτική ή η ανασφάλεια.
Αν το άτομο έχει μεγαλώσει σε ένα περιβάλλον όπου η αγάπη συνοδευόταν από απρόβλεπτο συναίσθημα, εσωτερικά έχει συνδέσει την αγάπη με το άγχος. Γι’ αυτό και όταν ένας άνθρωπος είναι σταθερός και γλυκός, γίνεται αντιληπτός ως… βαρετός.
Η ρίζα στο παρελθόν
Σύμφωνα με τη θεωρία του δεσμού, η εικόνα που σχηματίσαμε για την αγάπη από τους πρώτους μας φροντιστές (γονείς/ κηδεμόνες) επηρεάζει βαθιά τον ποιον θα ερωτευτούμε ως ενήλικες. Αν, για παράδειγμα, είχαμε ασταθείς ή ψυχρούς γονείς, ίσως μάθαμε ότι η αγάπη σημαίνει ανασφάλεια και κυνηγητό. Αν, λοιπόν, είχαμε συνηθίσει να μας αγνοούν ή ήμασταν αναγκασμένοι να παλεύουμε για να κερδίσουμε την προσοχή, μπορεί να ελκόμαστε από άτομα που μας κάνουν να νιώθουμε το ίδιο: ότι πρέπει να αποδείξουμε την αξία μας.
Το φαινόμενο του “επανενεργοποιήμενου τραύματος”
Σύμφωνα με την Ψυχολογία, όταν δεν έχουμε επεξεργαστεί παλιές πληγές, ο ψυχισμός μας προσπαθεί να ξαναπαίξει την ίδια ιστορία με διαφορετικούς πρωταγωνιστές – σε μια προσπάθεια να δώσει ένα άλλο τέλος. Για παράδειγμα, αν κάποτε ένιωθες “αόρατος”, μπορεί να εμπλέκεσαι συναισθηματικά με ανθρώπους που “δε σε βλέπουν”. Ή, αντίστοιχα, αν ένιωσες πως έπρεπε να παλεύεις για να κερδίσεις την αγάπη, μάλλον έλκεσαι από άτομα που συνεχώς σου τη στερούν. Είναι σα να λέει το ασυνείδητο : ” Αν αυτή τη φορά καταφέρω να με αγαπήσει κάποιος δύσκολος, θα αποδείξω πως άξιζα από την αρχή”.
Το σύνδρομο που σωτήρα
Σε κάποιες περιπτώσεις, δεν υπήρξαν ποτέ ξεκάθαρα όρια ανάμεσα στο ρόλο του γονέα και του παιδιού, με αποτέλεσμα όσοι μεγάλωσαν σε μια δυσλειτουργική οικογένεια παίρνοντας το ρόλο του ενήλικα, συχνά να κουβαλούν ασυνείδητα την ανάγκη να σώσουν τους άλλους. Έτσι, μπαίνουν σε σχέσεις με κακοποιητικούς, ανώριμους ή αυτοκαταστροφικούς ανθρώπους. Αυτό συμβαίνει, γιατί βαθιά μέσα τους, πιστεύουν ότι η αξία τους εξαρτάται από το πόσο υπομένουν ή βοηθούν. “Αν ο άλλος “διορθωθεί” χάρη σε μένα, τότε επιβεβαιώνομαι. Όμως, αυτό, δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο εξάρτησης και αυτοακύρωσης.
Η χαμηλή αυτοεκτίμηση ως μαγνήτης
Η αυτοεκτίμηση δεν είναι απλώς το πώς νιώθω με τον εαυτό μου. Είναι το πώς μετράω την αξία μου, τι πιστεύω ότι αξίζω να πάρω, τι ανέχομαι στις σχέσεις μου και τι θεωρώ φυσιολογικό.
Όταν το άτομο έχει χαμηλή αυτοεκτίμηση, ακόμα και χωρίς να το καταλαβαίνει, λειτουργεί με βάση τις εξής πεποιθήσεις :
- “Δεν είναι αρκετά καλός”
- “Δε με θέλει κανείς”
- “Αν χωρίσω δε θα βρω άλλο σύντροφο”
- “Μάλλον κάτι κάνω λάθος”
Αυτές οι σκέψεις δημιουργούν ένα αόρατο “κατώφλι” για το τι ανέχεται το άτομο -και συχνά αυτό το κατώφλι είναι χαμηλό.
Πώς όμως η χαμηλή αυτοεκτίμηση λειτουργεί ως μαγνήτης για τοξικούς συντρόφους; Η χαμηλή αυτοεκτίμηση δεν επιτρέπει την αναγνώριση της τοξικότητας. Αντίθετα, μπορεί να τη βαφτίζει ένταση ή ακόμα και πάθος. Η αγάπη χωρίς πόνο, φαντάζει ως άγνωστα νερά, και κατ’ επέκταση, ένας στοργικός σύντροφος δημιουργεί αμηχανία και καχυποψία. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση είναι μια από τις βασικές αιτίες που κάνουν ένα άτομο να αναζητά εξωτερική επιβεβαίωση, η αξία δηλαδή να εξαρτάται από το εάν ο άλλος σε θέλει.
Και κάπου εδώ η τοξικότητα γίνεται εθισμός. Γιατί κάθε φορά που ο άλλος σε απορρίπτει ή σε πληγώνει, το εσωτερικό σου σενάριο επιβεβαιώνεται: “Δεν αξίζω κάτι καλύτερο…”
Τοξικές σχέσεις και αυτοεκπληρούμενη προφητεία
Η χαμηλή αυτοεκτίμηση κάνει το άτομο να μπαίνει σε σχέσεις με ανθρώπους που το υποτιμούν ή παραμελούν, και η συμπεριφορά τους ενισχύει την αρνητική εικόνα για τον εαυτό. Η κατάσταση, λοιπόν, του να επιλέγουμε ασυνείδητα άτομα που θα επιβεβαιώσουν τους δικούς μας φόβους, ονομάζεται αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Για τον εγκέφαλο είναι πιο σημαντικό να νιώσει οικειότητα σε μια κατάσταση ακόμα κι αν αυτή η συνθήκη είναι επίπονη, από το να μην επιβεβαιώσει την πραγματικότητα που έχει δημιουργήσει.
Πιστεύω πως δεν αξίζω –> επιλέγω ασυνείδητα κάποιον που με κάνει να νιώθω έτσι –> νιώθω ακόμα πιο ανάξιος –> μένω στη σχέση επειδή δεν αξίζω κάτι καλύτερο
Πώς σπάει αυτός ο φαύλος κύκλος;
Το πρώτο βήμα δεν είναι να βρεις τον σωστό άνθρωπο. Είναι να καταλάβεις γιατί ελκύεις ή έλκεσαι από τους “λάθος” συντρόφους. Η Ψυχοθεραπεία μπορεί να συμβάλλει στο να κατανοήσεις τι ρόλο αναπαράγεις ασυνείδητα και τελικά να μάθεις να αντέχεις την αγάπη, την ηρεμία, τη σταθερότητα…
Δεν είναι μυστήριο το γιατί επιλέγουμε “τοξικούς” ανθρώπους. Όσο περισσότερο κατανοούμε τι μας οδηγεί εκεί, γίνεται όλο πιο πιθανό να αλλάξουμε την πορεία μας. Αν δεν πιστεύεις πως αξίζεις περισσότερα δε θα ζητήσεις και περισσότερα.
Η ερώτηση δεν είναι ‘Γιατί δε με θέλει” αλλά “Γιατί μένω ενώ δε με θέλει”.
Νάγια Γιαννοπούλου
Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
